Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

"A Guerra Civil en Asturias fixérona os obreiros"

A asociación "Todos los nombres" recompila os nomes de 20.500 vítimas da represión franquista en Asturias

Foto de arquivo dunha fosa común en Villamediana, Palencia.

"Non se trataba dun exército regular senón de grupos de obreiros que saíron a morrer só para loitar pola legalidade vixente. Morreron en combate pero non chegaron a ser soldados". Luís Miguel Cuervo fai o reconto das vítimas da represión franquista na súa terra e sálguenlle unhas 35.000 persoas. Delas, 20.500 xa están recollidas en Todos os nomes de Asturias, un proxecto xurdido fai tres anos que pretende recuperar as identidades dos  represaliados polo Franquismo, pero tamén dos caídos na loita que cita ao principio.

Un mero repaso dos nomes desvela precisamente que moitos faleceron en combate, pero Cuervo insiste en que son tan vítimas como os paseados, os axusticiados ou os que deron o seu último alinto entre reixas. "A Guerra Civil en Asturias fixérona os obreiros", asegura o presidente da asociación homónima responsable da recollida dos datos, que no seu día se acudiu como acusación particular na causa do xuíz Baltasar Garzón contra o franquismo por crimes contra a humanidade.

A iniciativa (que se estendeu a outras comunidades como Andalucía ou Galicia, co seu traballo "Voces e Nomes"),  recompila os seus nomes e apelidos, idade, estado civil, profesión, nome dos pais, lugar de nacemento e residencia, data da defunción e causa da morte. "A web naceu con 5.000 nomes e agora levamos máis de 20.000", explica Cuervo, aínda que aínda faltan por engadir os de moitas vítimas, así como completar as fichas existentes. "En total, á marxe das cifras recollidas, calculamos que en total houbo máis de 17.000 mortos en combate, 4.000 ajusticiados despues de ser sometidos á farsa dos xuízos franquistas (consellos de guerra, agarrotados ou fusilados) e 12.000 paseados. Ademais, outras 2.000 persoas pereceron polas súas malas condicións de vida en campos de traballo, cárceres e batallóns de traballadores".

- Empezaron con 5.000 nomes e enviaron uns 17.500 a Garzón. Cantos esperan recompilar?

- Agora temos 20.500, aínda que nacemos con 5.000. Fáltanos moitísimo, porque calculamos que houbo 35.000 vítimas. Falamos de xente morta en Asturias (nacida aquí ou fose) e de asturianos mortos noutras rexións españolas e no estranxeiro.

- Ao contrario que o estudo realizado en Galicia, que só recolle aos represaliados, vostedes inclúen aos mortos en combate.

- En Galicia non houbo Guerra Civil. En Asturias, si, e durou 15 meses. Os órganos de poder e o Exército quedaron en mans dos sublevados. Entón houbo moitos obreiros que saíron a defender á República e morreron. Fixéronlles fronte, pero non eran militares senón milicias populares que defendían a legalidade vixente. Non sería xusto deixar fóra á xente normal, que estaba na súa casa tan tranquila e decidiu protexer o réxime establecido.

- Como se viviu o alzamento nacional?

- Asturias tivo que soportar unha invasión desde Galicia e desde León. Foi parada por grupos de obreiros, que cercaron Oviedo, onde estaba concentrado o Exército, e os cuarteis militares de Xixón. Os obreiros fixeron un cerco na capital durante 15 meses e conquistaron os cuarteis de Xixón, ata que Franco fíxose co poder. Pero o noso estudo non queda nesa época: chega á Segunda Guerra Mundial e abarca aos que faleceron nos campos de concentración nazis.

- Entre as vítimas en combate, ademais dos obreiros, non houbo militares?

- Os fieis á República serían un puñado, unhas poucas ducias. Máis que nada, uns 150 gardas de asalto de Xixón e uns 250 carabineros que estaban pola zona da costa, que foi fiel á Republica. E algúns comprometidos con ela, claro.

- Teñen cifras dos desaparecidos?

- Hai dous tipos. Por unha banda, os paseados, asasinados e enterrados en fosas comúns. Son uns 7.000 e, só en Xixón, hai 2.000 persoas nunha única fosa común; na do cemiterio de Oviedo, 1.400; na de Turón (Mieres), 500; en Grao, 500, e logo hai centos delas en Asturias. Por outra, habería que engadir que, cando se desmorona a fronte de Asturias, pasan polas armas por centos de milicianos nas trincheiras, que son tapados con terra alí mesmo. As trincheiras vanse utilizando ao longo da represión franquista como fosas comúns. Aprovéitanse para non ter que cavar.

- Como xurdiu o proxecto, o primeiro en España, segundo vostedes?

- Empecei buscando datos familiares hai bastantes anos. Cada vez que atopaba con algún falecido, collín o costume de apuntalo. Cando me dei conta, tiña centos de informacións de persoas falecidas. A denominación Todos os nomes vaise estendendo e, agora mesmo, hai iniciativas similares en Andalucía, Valladolid, Galicia, Catalunya... Temos socios en toda España, ao redor dun centenar, así como unha delegación en Francia, composta na súa maioría por descendentes de asturianos.

- Cando darán por terminado o seu traballo?

- Falta a última fase, cando as familias completan a base de datos. Por exemplo, unha persoa entra na web, ve que na ficha do seu avó non consta o sitio onde naceu e mándanos todo o que falta. Está a escribirnos bastante xente e, cando o completemos dentro duns meses, publicaremos a listaxe en papel. Editaremos un libro a prezo de custo para que poida ser consultado pola xente maior que non accede a Internet.